تحلیل اثر دانریزی دانخوریهای نسل قدیم و نقش اصلاح سیستم تغذیه در کاهش FCR
مقدمه
در یک واحد مرغداری گوشتی در شهرستان گناباد با ظرفیت ۱۵٬۷۵۰ قطعه (ابعاد سالن ۱۵×۷۰ متر و تراکم ۱۵ قطعه در هر مترمربع)، در یکی از دورههای پرورش ضریب تبدیل خوراک (FCR) برابر با ۱٫۹۴ ثبت شد. مصرف دان مطابق برنامه تغذیه انجام میشد و تلفات در سطح ۲٫۵ درصد قرار داشت که در محدوده قابل قبول مدیریتی محسوب میشود. با این حال، وزن میانگین در ۴۲ روزگی ۲٫۲۳ کیلوگرم گزارش شد و بخشی از دان مصرفی بهصورت مشهود در بستر اطراف خطوط تغذیه مشاهده میشد.
بررسی میدانی نشان داد حدود ۴ تا ۶ درصد خوراک مصرفی به دلیل محدودیت طراحی دانخوریهای بشقابی نسل قدیم و تنظیمات نامناسب، پیش از مصرف واقعی به بستر منتقل میشود. پس از اصلاح ساختار سیستم دانخوری و بهینهسازی تنظیمات، در دوره بعدی ضریب تبدیل به ۱٫۷۸ کاهش یافت و وزن ۴۲ روزگی به ۲٫۴۶ کیلوگرم رسید، در حالی که تلفات در همان سطح ۲٫۵ درصد باقی ماند. این نتایج نشان میدهد بهبود عملکرد حاصل افزایش کارایی مصرف خوراک بوده است. در ادامه به بررسی جزییات بیشتر این تجربه میپردازیم.
پیشتر در مقاله ای به صورت کامل به مسئله ضریب تبدیل خوراک در طیور پرداخته ایم که مطالعه آن میتواند مفید باشد.
مشخصات سالن و شرایط پرورش
| شاخص | مقدار |
|---|---|
| موقعیت | گناباد |
| نوع پرورش | گوشتی |
| ابعاد سالن | ۱۵ × ۷۰ متر |
| مساحت مفید | ۱۰۵۰ مترمربع |
| تراکم | ۱۵ سر در مترمربع |
| ظرفیت کل | ۱۵٬۷۵۰ سر |
| سیستم دانخوری اولیه | بشقابی نسل قدیم |
| تلفات دوره | ۲٫۵٪ |
شاخصهای عملکرد پیش از اصلاح
| شاخص | مقدار ثبتشده |
|---|---|
| تلفات | ۲٫۵٪ |
| وزن ۴۲ روز | ۲٫۲۳ کیلوگرم |
| FCR | ۱٫۹۴ |
| یکنواختی | ۷۳٪ |
| پرت تخمینی دان | ۴ تا ۶٪ |
در این دوره، شاخص سلامت گله در وضعیت پایدار قرار داشت. اختلاف میان مصرف دان و افزایش وزن، تمرکز بررسی را به سمت کارایی سیستم تغذیه هدایت کرد. این در حالی بود که کیفیت پارامتر های خوراک مورد بررسی قرار گرفت که خوراک متناسب با سویه پرورشی استفاده میشد.
تحلیل ریشهای مشکل
محدودیت دسترسی در دو هفته نخست
در طراحی قدیمی بشقابهای مورد استفاده، در دوره ابتدایی پرورش امکان استفاده کامل از سیستم اتوماتیک وجود نداشت و خطوط تغذیه برای جلوگیری از ورود کامل جوجهها به داخل بشقابها بالاتر نگه داشته میشد. این موضوع موجب دسترسی غیر یکنواخت جوجهها به خوراک در روزهای نخست ،افزایش پرت دان در مرحله استارتر و شکلگیری اختلاف وزنی اولیه در گله شد.
عمق نامناسب دان در بشقاب
در برخی نقاط سالن، سطح دان داخل بشقاب بالاتر از حد استاندارد بود و هنگام نوکزنی موجب پرتاب خوراک به بیرون میشد.
عدم یکنواختی فشار خط انتقال
اختلاف توزیع خوراک در طول سالن موجب رفتار تغذیهای متفاوت و کاهش یکنواختی وزن شد.
برآورد کمی پرت خوراک
مصرف متوسط دان هر سر در دوره حدود ۴٫۴ کیلوگرم بود.
۱۵٬۷۵۰ × ۴٫۴ کیلوگرم ≈ ۶۹٬۳۰۰ کیلوگرم دان
با فرض پرت ۵ درصدی:
حدود ۳٬۴۰۰ کیلوگرم دان در طول یک دوره به بستر منتقل شده است.
این مقدار خوراک در محاسبه FCR لحاظ شده و موجب افزایش عدد ضریب تبدیل شده بود، در حالی که تأثیری بر تلفات نداشته است.
اقدامات اصلاحی اجراشده
جایگزینی دانخوریها
دانخوریهای نسل قدیم با مدل جدید بشقاب کوناوی جایگزین شدند. طراحی این بشقابها امکان دسترسی مستقیم جوجهها به خوراک از روز اول را فراهم میکند و نیاز به بالا نگه داشتن خطوط در دوره ابتدایی را حذف میکند.
تنظیمات تکمیلی
| اقدام | هدف |
|---|---|
| تنظیم ارتفاع خطوط | همسطح با پشت پرنده در هر سن |
| کنترل عمق دان | جلوگیری از سرریز |
| یکنواختسازی فشار خط | توزیع متعادل خوراک |
پیشنهاد مطالعه: معرفی بهترین سیستم های دانخوری
نتایج دوره پس از اصلاح
| شاخص | قبل اصلاح | بعد اصلاح |
|---|---|---|
| FCR | ۱٫۹۴ | ۱٫۷۸ |
| وزن ۴۲ روز | ۲٫۲۳ kg | ۲٫۴۶ kg |
| یکنواختی | ۷۳٪ | ۸۷٪ |
| تلفات | ۲٫۵٪ | ۲٫۵٪ |
| پرت دان | حدود ۵٪ | کمتر از ۱٫۵٪ |
بهبود ثبتشده در ضریب تبدیل و وزن نهایی، در حالی رخ داد که تلفات ثابت باقی ماند. این موضوع نشان میدهد اثر اصلاحات صرفاً بر کارایی مصرف خوراک متمرکز بوده است.
جمعبندی فنی پرونده
در این پرونده، شاخصهای سلامت و تلفات در هر دو دوره در سطح ۲٫۵ درصد ثابت باقی ماند و هیچ تغییری در جیره یا تراکم اعمال نشد؛ بنابراین بهبود ثبتشده مستقیماً به افزایش کارایی مصرف خوراک مربوط بود. کاهش پرت دان از حدود ۳٫۵ تا ۴ درصد به کمتر از ۱٫۵ درصد، در یک سالن ۱۵٬۷۵۰ قطعهای به معنای جلوگیری از هدررفت چندین تن خوراک در هر دوره است؛ خوراکی که سهم اصلی را در هزینه تمامشده تولید دارد. این اتلافها در نهایت مستقیماً از جیب مرغدار پرداخت میشود و در مقیاس کلان، به معنای مصرف نابهینه منابع ارزشمند کشور است. زمانی که تنها با اصلاح ساختار دانخوری و بهبود دسترسی یکنواخت از روز اول، چنین صرفهجویی قابل توجهی در یک واحد رقم میخورد، روشن میشود که در مقیاس صنعت بزرگ مرغداری کشور، بهبود ضریب تبدیل حتی به میزانهای به ظاهر کوچک، چه ظرفیت عظیمی برای کاهش هزینهها، افزایش بهرهوری و صیانت از منابع ملی ایجاد میکند.