چکیده
در یک گلهٔ ۱۲ هزار قطعه‌ای مرغ تخمگذار LSL در مرودشت، شکستگی تخم‌مرغ در هفتهٔ ۳۸ به ۷٫۵ درصد رسید. بیشتر شکستگی‌ها داخل قفس و پیش از جمع‌آوری رخ می‌داد. بررسی ضخامت پوسته و وزن مخصوص تخم‌مرغ، توجه تیم را به کیفیت پوسته و بررسی جیره معطوف کرد.
چهار هفته پس از افزودن مکمل معدنی کیلاته به جیره، شکستگی به ۲٫۳ درصد رسید و تولید گله در ۹۳ درصد باقی ماند. این گزارش روند بررسی و نتیجهٔ مشاهده‌شده در همین گله را شرح می‌دهد. برای تصمیم‌گیری دربارهٔ گله‌های دیگر، شرایط همان فارم باید جداگانه بررسی شود.
مقدمه
در گله‌های تخمگذار مدرن که دارای پتانسیل ژنتیکی بالایی برای تولید هستند، فشار متابولیکی دوره پیک تولید بسیار زیاد است. در این دوره، مرغ تخمگذار تقریباً هر ۲۴ ساعت یک بار فرآیند کامل تشکیل یک تخم‌مرغ را طی می‌کند و بخش قابل توجهی از منابع معدنی بدن برای تشکیل پوسته مصرف می‌شود. در نتیجه، هرگونه اختلال در تعادل مواد معدنی یا کاهش دسترسی بافت‌های هدف به عناصر مورد نیاز می‌تواند به سرعت خود را در کیفیت پوسته نشان دهد.
اگرچه کلسیم مهم‌ترین عنصر در ساختمان پوسته تخم‌مرغ است، اما فرآیند تشکیل پوسته تنها به حضور کلسیم وابسته نیست. در واقع، رسوب کربنات کلسیم روی یک ماتریکس آلی انجام می‌شود که تشکیل آن نیازمند فعالیت مجموعه‌ای از آنزیم‌ها و کوفاکتورهای معدنی است. عناصر کمیابی مانند روی، منگنز و مس نقش کلیدی در فعال‌سازی این آنزیم‌ها دارند و کمبود عملکردی آن‌ها می‌تواند باعث کاهش ضخامت پوسته، افزایش تخلخل و در نهایت شکنندگی تخم‌مرغ شود.
در بسیاری از جیره‌های تجاری طیور، این عناصر به شکل نمک‌های معدنی غیرآلی مانند سولفات‌ها و اکسیدها تأمین می‌شوند. اگرچه این ترکیبات از نظر مقدار ممکن است نیازهای جیره را پوشش دهند، اما زیست‌فراهمی آن‌ها در دستگاه گوارش طیور محدود است و در شرایطی مانند پیک تولید، ممکن است نتوانند نیاز واقعی بافت‌ها را تأمین کنند. این مسئله می‌تواند به بروز نوعی کمبود پنهان در سطح سلولی منجر شود که با وجود کافی بودن سطوح ظاهری عناصر در جیره، عملکرد فیزیولوژیک سیستم پوسته‌سازی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
در این مقاله، یک مورد واقعی از افزایش شکستگی تخم‌مرغ در یک گله تخمگذار LSL در شهرستان مرودشت بررسی شده است. هدف از این گزارش، تحلیل عوامل احتمالی کاهش کیفیت پوسته، بررسی نقش زیست‌فراهمی ریزمغذی‌ها در فرآیند پوسته‌سازی و ارزیابی اثر یک مداخله تغذیه‌ای مبتنی بر استفاده از منابع معدنی کیلاته در بهبود کیفیت پوسته تخم‌مرغ است.
معرفی گله و شرایط فارم
گله مورد بررسی شامل ۱۲ هزار قطعه مرغ تخمگذار از نژاد LSL بود که در یک واحد پرورش صنعتی در شهرستان مرودشت نگهداری می‌شدند. سیستم نگهداری گله به صورت قفس منبری بود و مدیریت تغذیه بر اساس جیره استاندارد تخم‌گذاری انجام می‌شد.
در هفته ۳۸ سن گله، هم‌زمان با تثبیت تولید در محدوده پیک، افزایش قابل توجهی در میزان تخم‌مرغ‌های شکسته و ترک‌خورده مشاهده شد. بررسی اولیه نشان داد که بسیاری از تخم‌مرغ‌ها پیش از مرحله جمع‌آوری و در داخل قفس دچار آسیب می‌شوند، این مشاهده توجه را به استحکام پوسته و شرایط داخل قفس معطوف کرد. سهم عوامل مکانیکی در این گزارش جداگانه اندازه‌گیری نشده است.
وضعیت عملکردی گله پیش از اصلاح جیره
جدول ۱. شاخص‌های عملکردی گله پیش از مداخله تغذیه‌ای
| شاخص | مقدار |
|---|---|
| ظرفیت گله | ۱۲٬۰۰۰ قطعه |
| نژاد | LSL سفید |
| درصد تولید | ۹۳٪ |
| درصد تخم‌مرغ شکسته | ۷.۵٪ |
| ضخامت پوسته | ۰.۳۲ میلی‌متر |
| وزن مخصوص تخم‌مرغ | ۱.۰۷۷ |
| میانگین وزن تخم‌مرغ | ۶۰ گرم |
| سطح کلسیم جیره | ۴.۱٪ |
| تلفات تجمعی | ۲.۸٪ |
تحلیل فیزیولوژیک کیفیت پوسته تخم‌مرغ
فرآیند تشکیل پوسته تخم‌مرغ در بخش انتهایی مجرای تخم‌بر و در ناحیه رحم انجام می‌شود. در این مرحله، ابتدا یک ماتریکس آلی شامل پروتئین‌ها و پلی‌ساکاریدها تشکیل می‌شود و سپس کریستال‌های کربنات کلسیم روی این بستر رسوب می‌کنند. این فرآیند به شدت وابسته به فعالیت آنزیم‌هایی است که عملکرد آن‌ها به حضور عناصر معدنی خاص وابسته است.
جدول ۲. نقش عناصر کمیاب در تشکیل پوسته تخم‌مرغ
| عنصر | نقش در پوسته‌سازی |
|---|---|
| روی | فعال‌سازی آنزیم کربنیک‌انیدراز و تشکیل یون‌های کربنات |
| منگنز | مشارکت در سنتز گلیکوزآمینوگلیکان‌های ماتریکس پوسته |
| مس | ایجاد اتصالات عرضی در ساختار پروتئینی پوسته |
| سلنیوم | محافظت از سلول‌های رحم در برابر استرس اکسیداتیو |
مداخله تغذیه‌ای و نتایج
در این گله برای افزایش زیست‌فراهمی ریزمغذی‌ها از مکمل معدنی کیلاته ای‑شل شرکت فرتاک در جیره استفاده شد. در این پرونده، مقدار مصرف ۱ کیلوگرم در هر تن خوراک بود و طبق گزارش، سایر اجزای جیره تغییر نکردند. این مقدار بخشی از شرح مداخله در همین فارم است.
پس از چهار هفته، شکستگی از ۷٫۵ به ۲٫۳ درصد رسید، یعنی ۵٫۲ واحد درصد کاهش. این مقایسهٔ قبل و بعد مربوط به همین گله است.
جدول ۳. مقایسه شاخص‌های کیفیت پوسته قبل و بعد از اصلاح
| شاخص | قبل | بعد |
|---|---|---|
| درصد شکستگی | ۷.۵٪ | ۲.۳٪ |
| ضخامت پوسته | ۰.۳۲ mm | ۰.۳۷ mm |
| وزن مخصوص | ۱.۰۷۷ | ۱.۰۸۴ |
| درصد تولید | ۹۳٪ | ۹۳٪ |
نمودار زیر تغییرات شاخص‌های کیفیت پوسته را نشان می‌دهد.
جمع‌بندی
در این گله، چهار هفته بعد از افزودن مکمل معدنی کیلاته، ضخامت پوسته از ۰٫۳۲ به ۰٫۳۷ میلی‌متر رسید و تولید در ۹۳ درصد باقی ماند. مقایسهٔ قبل و بعد، میزان تغییر را در همین فارم نشان می‌دهد. برای بررسی موارد مشابه، نقطهٔ شروع ثبت درصد شکستگی، محل وقوع آسیب و مقایسهٔ شاخص‌های پوسته با وضعیت جیره و تجهیزات فارم است.